Theo Nghị định 42/2015/NĐ-CP, chứng khoán phái sinh là một công cụ tài chính, trong đó giá trị của nó phụ thuộc vào giá trị của một hay nhiều loại tài sản cơ sở. Chứng khoán phái sinh có dạng hợp đồng tài chính, trong đó quy định quyền lợi và hoặc nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng đối với việc thanh toán hoặc và chuyển giao tài sản cơ sở với một mức giá được thỏa thuận trước vào một thời điểm nhất định trong tương lai.

Tài sản của chứng khoán phái sinh là hàng hóa gồm thực phẩm (cà phê, hồ tiêu…), kim loại (vàng, bạc, kẽm…), năng lượng (khí đốt, dầu) hoặc phi hàng hóa như cổ phiếu (chỉ số cổ phiếu, cổ phiếu đơn lẻ), trái phiếu (trái phiếu Chính phủ, trái phiếu địa phương, trái phiếu DN), lãi suất (lãi suất ngân hàng, lãi suất ngoại tệ), tiền tệ (USD, Yên Nhật, Euro...).

Khi tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh, lợi ích mà nhà đầu tư có được gồm: Phòng hộ rủi ro khi có nhu cầu giao dịch thực sự tài sản cơ sở và rủi ro liên quan đến biến động giá của tài sản; Đầu tư hạn chế chênh lệch giá là khi các cá nhân, tổ chức tham gia mua và bán đồng thời một hoặc nhiều loại chứng khoán phái sinh. Mục đích của nhà đầu tư hạn chế chênh lệch giá là tận dụng sự chênh lệnh giá giữa các chứng khoán phái sinh để thu về lợi nhuận phi rủi ro. Với đầu cơ, khi các cá nhân, tổ chức không có ý định giao dịch tài sản cơ sở mà muốn lợi dụng sự biến động về giá của tài sản cơ sở để thu về lợi nhuận ngắn hạn.

Từ thực tế trên có thể thấy, hình thành thị trường chứng khoán phái sinh có các ưu điểm: Hỗ trợ cho thanh khoản thị trường cơ sở, cũng như cho phép nhà đầu tư tận dụng các lợi thế về đòn bẩy, giao dịch - bù trừ nhanh chóng, không giới hạn việc nắm giữ, và liên tục dự đoán xu thế thị trường.
Hiện nay, khung pháp lý hướng dẫn cho việc triển khai xây dựng và vận hành thị trường chứng khoán phái sinh đã và đang được các bộ, ngành hoàn thiện. Hệ thống công nghệ, công tác tuyên truyền để vận hành thị trường được tăng cường.

Sở GDCK Hà Nội (HNX) đã ban hành Quy chế thành viên Thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) tại HNX, quy định cụ thể về yêu cầu hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ giao dịch CKPS và hồ sơ thủ tục đăng ký làm thành viên TTCKPS. Với việc ban hành Quy chế này, hệ thống văn bản pháp quy về thành viên thị trường cơ bản đã hoàn tất để chuẩn bị cho ngày mở cửa TTCKPS vào quý III/2017.